De verschuiving van Trump naar economische druk op Iran: een analyse

Trumps nieuwe benadering van het conflict met Iran

Na meer dan 23 weken van conflict met Iran, heeft de Amerikaanse president Donald Trump aangegeven dat hij de voorkeur geeft aan economische druk op Teheran boven een militaire confrontatie. Deze aankondiging volgt op eerdere bedreigingen van grootschalige aanvallen, die hij inmiddels heeft ingetrokken. De scheepvaart door de Straat van Hormuz, een cruciale waterweg, blijft verstoord door Iraanse troepen, terwijl een Amerikaanse marineblokkade de Iraanse havens steeds strakker omklemt. Hoewel Iran en Oman dicht bij een akkoord over het beheer van de Straat van Hormuz zouden zijn, heeft Trump verklaard dat de VS slechts 'half onderhandelt' met Iran, terwijl Teheran directe gesprekken met Washington volledig ontkent. De vraag rijst waarom Trump na maanden van uitgebreide gevechten nu kiest voor economische druk boven militair geweld.

De beweegredenen achter de strategiewijziging

Trump heeft zijn nieuwe aanpak als 'low-keying it' omschreven in een interview met de nieuwswebsite Axios. Dit staat in schril contrast met zijn eerdere uitspraken, waarin hij 'dubbelzinnig' Iran 'één laatste kans' gaf om tot een deal te komen, anders zouden catastrofale aanvallen volgen. Nu wil Trump Iran economisch raken. Hij stelt dat Iran in 'zeer slechte financiële staat' verkeert, wijzend op hoge inflatie en moeilijkheden om de eigen soldaten te betalen. Hij schrijft deze toegenomen druk toe aan de Amerikaanse marineblokkade die sinds april van kracht is. Volgens Trump is Iran in 'zeer slechte staat' en zal de economische druk uiteindelijk werken, wat hij vergelijkt met een 'schaakspel'. Vicepresident JD Vance voegde hieraan toe dat de VS 'een hele reeks instrumenten – diplomatieke, economische, militaire – toepast om het beste resultaat voor het Amerikaanse volk te garanderen'.

De impact van de Amerikaanse marineblokkade

Sinds medio april handhaaft de VS een marineblokkade tegen Iraanse havens. Het doel is om de Iraanse olie-export – geschat op ongeveer 1,5 miljoen vaten per dag – te verminderen en daarmee de oliewinkomsten aanzienlijk te verlagen. Het Amerikaanse Central Command (CENTCOM) meldde onlangs dat het 53 commerciële schepen heeft omgeleid, twee heeft geënterd en twee andere heeft uitgeschakeld. Trump omschreef dit als een onverbiddelijke 'muur van staal'. Iraanse autoriteiten bevestigen dat de ruwe olie-export bijna tot nul is gedaald als gevolg van de blokkade. Deze exportbeperkingen dragen bij aan de bestaande economische problemen van Iran, die voortkomen uit binnenlandse structurele problemen, wanbeheer en jarenlange strenge sancties. De Iraanse infrastructuur heeft ook aanzienlijke schade opgelopen tijdens de oorlog die de VS en Israël eind februari lanceerden. Teheran heeft de VS gevraagd om compensatie voor deze verliezen als een van de voorwaarden voor het heropenen van de Straat van Hormuz.

Munitietekorten en binnenlandse druk

Verschillende Amerikaanse media hebben gemeld dat Washington kampt met tekorten aan munitievoorraden als gevolg van de gevechten in het Midden-Oosten en Oekraïne. Begin vorige maand meldde Axios dat de voorzitter van de Amerikaanse Joint Chiefs of Staff, generaal Dan Caine, minister van Defensie Pete Hegseth en Trump had gewaarschuwd dat een tekort aan luchtverdedigingsinterceptors de Amerikaanse capaciteit om zijn troepen en bondgenoten in het Midden-Oosten te beschermen, zou kunnen belemmeren. Het Pentagon heeft de Amerikaanse defensie-industrie gevraagd om de productie en levering van wapens, inclusief munitie die extreem schaars is door de oorlog met Iran, snel op te schalen, zo meldde The Washington Post. Een Pentagon-functionaris verklaarde echter dat de VS voldoende munitie heeft om zijn militaire operaties te ondersteunen. Daarnaast staat Trump onder binnenlandse druk. Zijn oorlog in Iran is impopulair in de VS, waar de president en zijn Republikeinse partij hun nipte meerderheid in het Congres willen verdedigen tijdens de tussentijdse verkiezingen in november. Slechts ongeveer 35 procent van de Amerikanen keurt de oorlog goed, zo bleek uit een recente peiling van Reuters/Ipsos.

De effectiviteit van economische druk

Mehran Kamrava, professor aan Georgetown University in Qatar, uit zijn twijfels over de effectiviteit van de economische drukcampagne van Washington. Hij merkt op dat Iran aanzienlijke druk heeft kunnen uitoefenen op Golfstaten, waar Amerikaanse militaire activa en infrastructuur zich bevinden, door deze aan te vallen met raketten en drones. Kamrava legt uit dat Iran probeert economische druk uit te oefenen op regionale buren, zodat zij op hun beurt druk uitoefenen op de VS om met Iran te onderhandelen. Tegelijkertijd oefent de VS economische druk uit op Iran. Volgens Kamrava is geen van beide partijen bereid de eerste stap te zetten en te onderhandelen. Hij is sceptisch over de effectiviteit van de Amerikaanse economische druk, vooral omdat de Iraanse leiders niet onder dezelfde interne politieke druk staan als de Trump-administratie. “Teheran staat onder enorme economische druk, maar we moeten bedenken dat het Iraanse politieke systeem uiteindelijk zeer repressief is. Het is niet zo dat mensen die beslissingen nemen direct geven om de benarde situatie van de middenklasse,” zei hij. “Ze willen aan de macht blijven,” voegde hij eraan toe. “Dus ik weet niet zeker of deze tactiek op dit moment zal werken.”

De onvervulde oorlogsdoelen van de VS

De VS en Israël hebben hun doelen aanzienlijk verschoven sinds de start van de oorlog op 28 februari, de dag dat de Iraanse Opperste Leider Ali Khamenei werd gedood. Aanvankelijk stelde de VS dat de oorlog gericht was op het beperken van Iran's nucleaire wapenprogramma – iets wat Teheran ontkent – en het afdwingen van een regimewisseling in Iran, een doelstelling die Trump inmiddels stilletjes heeft laten varen. Andere eisen van de VS omvatten het beperken van Iran's ballistische raketprogramma en het beëindigen van de steun aan Iran-gezinde gewapende groepen in de regio. De voortdurende kosten van de oorlog voor Golfstaten en de wereldwijde energiecrisis, veroorzaakt door de sluiting van de Straat van Hormuz, hebben Washington onder druk gezet om een vredesakkoord met Iran te bereiken. Iran heeft op zijn beurt verschillende voorwaarden gesteld voor het beëindigen van de oorlog, waaronder het opheffen van de Amerikaanse sancties en marineblokkade, en het vrijgeven van Iraanse tegoeden. Een memorandum van overeenstemming (MoU) dat Iran en de VS op 17 juni ondertekenden om de Straat van Hormuz te heropenen en een onderhandelingsperiode van 60 dagen te starten, viel echter binnen enkele dagen uiteen, voornamelijk vanwege meningsverschillen over het beheer van de zeestraat. Hoewel het MoU de uiteindelijke opheffing van Amerikaanse sancties en een reconstructiefonds voor Iran noemde, behandelde het niet specifiek de Amerikaanse eisen over Iran's ballistische raketprogramma of regionale gewapende groepen. Het leek er ook op dat de VS elke hoop op een regimewisseling in Iran had opgegeven.