Mohsen Rezaei aan die spits van Iran se Veiligheidsraad: 'n Nuwe Era?

Sleutelrol vir Voormalige IRGC-bevelvoerder

Mohsen Rezaei, die voormalige bevelvoerder-in-chief van die Islamitiese Revolusionêre Wagkorps (IRGC), is aangestel as die sekretaris van Iran se Opperste Nasionale Veiligheidsraad (SNSC). Hierdie liggaam is sentraal tot die formulering en implementering van Iran se sekuriteits- en buitelandse beleid. Rezaei se aanstelling kom te midde van voortdurende besprekings oor die Straat van Hormuz, 'n strategiese waterweg wat Tehran in die verlede as 'n hefboom gebruik het tydens spanning met die Verenigde State en Israel.

Rezaei volg Mohammad Bagher Zolghadr op, wat as politieke adviseur vir Hoogste Leier Mojtaba Khamenei aangestel is. Die pos is voorheen beklee deur Ali Larijani, wat in Maart in 'n aanval omgekom het.

Wie is Mohsen Rezaei?

Rezaei, tans 71 jaar oud, het die IRGC van 1981 tot 1997 gelei, 'n tydperk wat die Iran-Irak-oorlog van die 1980's, bekend as die “Heilige Verdediging”, ingesluit het. Na sy diens by die IRGC, het hy gedien as 'n lid van Iran se Expediency Discernment Council, wat geskille oor wetgewing tussen die parlement en die Guardian Council oplos. Die Guardian Council, 'n afsonderlike liggaam wat deur die Hoogste Leier aangestel word, keur kandidate vir verkose politieke ampte goed en hersien wetgewing vir verenigbaarheid met die grondwet en Islamitiese wet.

Rezaei het deurgaans die belangrikheid van Iran se beheer oor die Straat van Hormuz beklemtoon, waardeur ongeveer 'n vyfde van die wêreld se olie en gas vervoer word. In Julie het hy verklaar dat beheer oor die waterweg meer waardevol is as “tientalle atoombomme”. Verlede week het hy die VSA gewaarsku dat dit “ernstige risiko's en ongevalle sal ondervind” indien die blokkade van Iranse hawens voortduur. Iran het 'n blokkade op die straat ingestel in reaksie op die VSA-Israel-oorlog wat in Februarie begin het, terwyl die VSA Tehran met 'n vlootblokkade getref het in 'n poging om ekonomiese druk op die land uit te oefen.

Die Betekenis van sy Aanstelling

Die Opperste Nasionale Veiligheidsraad is 'n sleutelinstelling waar die strategiese oorwegings van die presidentskap, die ministerie van buitelandse sake, die gewapende magte en die veiligheidsagentskappe saamvloei. Die identiteit van die raad se sekretaris dra dus betekenis wat verder strek as sy administratiewe magte, veral wanneer die leierskapswisseling saamval met 'n oop oorlog, stagnerende onderhandelinge met die Verenigde State, en geskille oor die terme van navigasie en soewereiniteit oor die Straat van Hormuz.

Abas Aslani, 'n senior navorser by die Teheran-gebaseerde Sentrum vir Midde-Oosterse Strategiese Studies, het opgemerk dat Rezaei militêre, ekonomiese en politieke ervaring na die rol sal bring. “Hulle het iemand nodig gehad wat verskillende regeringsliggame op een of ander manier kan sinchroniseer,” het Aslani gesê. “Polities verskil hy nie soveel van sy voorganger oor sekuriteit nie, maar die rol wat hy binnelands kan speel, en as 'n balanserende daad in die land, is in hierdie opsig baie belangrik.”

Aslani het bygevoeg dat Rezaei, as 'n voormalige IRGC-hoof en lid van Iran se Expediency Discernment Council, ook 'n belangrike rol sal speel in Tehran se onderhandelinge met die VSA. “Ek dink dit is belangrik om iemand te hê wat verskillende faksies kan bereik en met hulle kan praat, en daarom is hy gekies,” het hy gesê.

Rezaei se aanstelling kry 'n bykomende politieke dimensie gegewe sy posisie tydens die 2024 presidensiële verkiesing, toe hy Mohammad Bagher Ghalibaf gesteun het. Dit plaas hom verkieslik nader aan die konserwatiewe vleuel wat deur Ghalibaf, die huidige parlementêre spreker en hoofonderhandelaar in gesprekke met die VSA, verteenwoordig word, eerder as aan die meer hardlyn faksie wat met Saeed Jalili geassosieer word, wat die naaswenner teen Pezeshkian was. Hierdie posisionering impliseer nie dat Rezaei 'n matige figuur is nie, maar dit dui daarop dat sy posisie binne die konserwatiewe kamp nie noodwendig ooreenstem met dié van Jalili en die magte wat die meeste teen onderhandelinge met die VSA gekant is nie. Hierdie posisie kan Rezaei ruimte gee om tussen verskeie partye te manoeuvreer: Pezeshkian se regering, wat 'n diskoers meer oop vir onderhandelinge aanvaar; die konserwatiewe kamp gekoppel aan Ghalibaf; en die militêre en veiligheidsmagte waarmee Rezaei historiese bande het wat terugdateer na sy tyd as bevelvoerder van die IRGC.

Implikasies van die Aanstelling

Ontleders bied twee hoofinterpretasies van die aanstelling. Die een sien dit as 'n teken dat militêre en sekuriteitsoorwegings geprioritiseer word te midde van oorlog en spanning met die Verenigde State. Die ander argumenteer dat die bring van 'n voormalige IRGC-hoof in die hart van die besluitnemingstruktuur, paradoksaal genoeg, dit makliker kan maak vir die leierskap om enige uiteindelike onderhandelde skikking aan hardlyn gehore tuis te verkoop.

Die Iranse joernalis en politieke ontleder Mashallah Shamsolvaezin het opgemerk dat Rezaei se keuse 'n segment van Iraniërs verras het wat nuwe gesigte verwag het om die SNSC te betree om die instelling tydens die oorlog te lei en te reageer op eise vir vernuwing in die besluitnemingstruktuur. Volgens Shamsolvaezin beskou meer hardlyn magte Rezaei se militêre rekord, veral sy vorige bevel van die IRGC, as 'n faktor wat besluite wat deur die raad uitgereik word, sterker sekuriteits- en politieke waarborge gee. Hierdie interpretasie spruit uit die feit dat die uitdaging vir Iranse besluitneming nie net gaan oor die neem van besluite nie, maar ook oor hul vermoë om aanvaarding te wen binne magsentrums en onder die sosiale basis wat die hardlyn stroom ondersteun.

Die verloop van onderhandelinge is vergesel van eise om dit te stop en beskuldigings van swakheid teen hul ondersteuners, wat enige skikking kwesbaar maak vir politieke maneuvers as dit deur 'n figuur geassosieer met die matige stroom gedra word. Shamsolvaezin het bygevoeg dat Rezaei se skuif na die raad se sekretariaat hierdie debat kan verminder, omdat sy militêre geskiedenis die besluite wat hy help neem 'n groter vermoë gee om besware van meer hardlyn faksies te bevat. Hy het bygevoeg dat Rezaei se teenwoordigheid aan die hoof van die raad 'n breë segment van hierdie magte kan kalmeer, veral wat die onderhandelinge betref, omdat hulle dit baie moeilik sou vind om 'n voormalige IRGC-bevelvoerder van swakheid of die verkwisting van Iran se sekuriteitsbelange te beskuldig.

Ekstern laat Rezaei se aanstelling twee oënskynlik teenstrydige lesings toe: die eerste is dat dit 'n Iranse reaksie is op die toenemende VSA-druk, en die tweede is dat dit 'n voorspel is om moeilike besluite te neem in die loop van onderhandelinge. Volgens die eerste lesing wil Tehran sê dat 'n eskalerende sanksies, blokkade en militêre druk met 'n soortgelyke verharde posisie beantwoord sal word, en dat die stel van eise wat verder gaan as vorige ooreenkomste Iran sal aanspoor om figure aan te bied wat 'n meer hardlyn front verteenwoordig om die konfrontasie te bestuur. Die tweede lesing gaan uit van die idee dat groot skikkings nie noodwendig deur matige figure gaan nie, maar dalk iemand benodig wat tot die kern van die mag behoort. Wanneer 'n figuur met 'n militêre en sekuriteitsrekord die opsie van onderhandeling aanneem, word hy meer in staat om dit binnelands te verdedig en minder kwesbaar vir beskuldigings van toegewings.

Verskuiwing in Sekuriteitsdoktrine?

Professor Mohsen Farkhani, 'n kenner in internasionale betrekkinge, bied 'n ontleding wat meer neig na die beskouing van die aanstelling as 'n weerspieëling van 'n verskuiwing in Iranse sekuriteitsdoktrine, eerder as bloot 'n soeke na binnelandse dekking vir onderhandelinge. Farkhani het gesê dat Rezaei se aanstelling gekom het na wat hy beskryf het as herhaalde VSA-oortredings van die Junie Memorandum van Verstandhouding (MoV), en die mislukking van diplomasie om spanning en oorlog te bevat. Tehran het Washington daarvan beskuldig dat hy die bepalings van die MoV oortree het.

In sy ontleding stem Rezaei se ervaring – hetsy in die bevel van die IRGC of die organisering van magte tydens die agt jaar lange oorlog – ooreen met Iran se verskuiwing na die konsep van “offensiewe afskrikking gebaseer op straf”, en gereedheid vir 'n ernstige militêre konfrontasie en 'n langtermyn uitputtingsoorlog. Farkhani sê die besluit onthul dat groter gewig gegee word aan tradisionele oorlogvoeringbenaderings, tesame met voortgesette afhanklikheid van asimmetriese metodes, om kumulatiewe verliese op vyandige state af te dwing tydens 'n hoëdruk, langtermyn konfrontasie. Op grond van hierdie lesing verwag Farkhani dat Tehran minder buigsame posisies teenoor die VSA sal inneem, hetsy in potensiële onderhandelinge of in kwessies wat verband hou met soewereiniteit oor die Straat van Hormuz.

Volgens Farkhani sal Rezaei se aanstelling groter gewig verleen aan militêre en sekuriteitsoorwegings in besluitneming en die implementering daarvan, terwyl assesserings van afskrikking en oorlog meer prominent sal wees wanneer politieke en onderhandelingsopsies oorweeg word. Uiteindelik sien Farkhani Rezaei se aanstelling as 'n aanduiding dat militêre en sekuriteitsoorwegings geprioritiseer word en dat Iran se posisie verhard, terwyl Shamsolvaezin argumenteer dat die voormalige IRGC-bevelvoerder se hardlyn agtergrond, inteendeel, hom die vermoë kan gee om interne dekking te bied vir enige potensiële onderhandelde skikking.